Cần Thạnh trước 7/2025 là thị trấn duy nhất của huyện Cần Giờ; nay cùng xã Long Hòa cũ hợp thành xã Cần Giờ, và khu Cần Thạnh vẫn là nơi đông đúc nhất của vùng: có bờ biển, chợ, bến ghe, bến đò ra Thạnh An, Lăng Ông Thuỷ Tướng và những con đường nhỏ của một làng biển đã thành thị trấn. Đi bộ nửa ngày ở đây cho thấy đời sống thường nhật của người Cần Giờ rõ hơn bất kỳ khu du lịch nào.
Phần lớn khách tới Cần Thạnh chỉ để ăn hải sản rồi về. Bài này gợi ý một vòng đi bộ chậm, theo nhịp sinh hoạt của làng biển, và những điều cần giữ khi đi giữa nơi người ta sống và làm việc. Bài không giới thiệu quán ăn, hàng quán cụ thể nào; chuyện chọn hải sản, món ăn có ở mục ẩm thực, chuyện lễ hội có ở mục con người và lễ hội của trang.
Cần Thạnh: từ làng chài thành trung tâm của vùng
Cần Thạnh nằm ở góc tây nam của vùng biển Cần Giờ, nơi đất giồng cát ven biển cao ráo hơn các vùng rừng sình lầy xung quanh. Chính những giồng cát này là nơi người ta định cư sớm, lập làng chài, dựng lăng thờ, mở chợ. Theo thời gian, làng chài thành thị trấn, nơi đặt các cơ quan của huyện cũ, trường học, bệnh viện, bến tàu.
Từ 1/7/2025, khi cấp huyện bị bỏ, Cần Thạnh không còn là thị trấn mà là một phần của xã Cần Giờ mới. Người dân vẫn gọi tên Cần Thạnh, vẫn nói "ra thị trấn" khi đi chợ, đi làm giấy tờ. Bạn sẽ gặp cả tên cũ lẫn tên mới trên giấy tờ, bảng hiệu và trong lời chỉ đường một thời gian dài nữa.
Đi bộ ở Cần Thạnh là đi trong một không gian vừa thị trấn vừa làng chài: phố có cửa hàng, ngân hàng, tiệm thuốc, nhưng chỉ cách vài bước là bến ghe, lưới phơi, mùi cá khô và tiếng máy ghe nổ.
Một vòng đi bộ gợi ý cho buổi sáng
Vòng đi dưới đây không cố định, chỉ là thứ tự hợp theo nhịp sinh hoạt. Bắt đầu sớm, khoảng lúc trời vừa sáng:
- Bờ biển lúc bình minh. Bắt đầu ở bờ biển, xem mặt trời lên, ghe đi đêm về, người dân tập thể dục dọc bờ. Đây là lúc biển Cần Giờ đẹp và yên nhất.
- Bến ghe. Đi dọc về phía bến ghe, xem cảnh bốc dỡ cá tôm, phân loại, đưa lên xe. Đứng nép một bên, không cản lối người làm việc.
- Chợ sáng. Ghé khu chợ, trong đó có chợ Hàng Dương quen thuộc với khách, xem hải sản tươi, các loại khô, rau trái mang từ đất liền vào. Chợ đông nhất vào buổi sáng sớm; trưa thì vãn.
- Lăng Ông Thuỷ Tướng. Đi tiếp tới Lăng Ông, nơi thờ cá Ông của ngư dân và là trung tâm lễ Nghinh Ông hằng năm. Vào xem với thái độ như vào một di tích: ăn mặc kín đáo, nói khẽ, không chạm vào hiện vật.
- Các con hẻm nhỏ. Đi chậm qua các con đường nhỏ trong khu dân cư, xem nhà cửa, sân phơi lưới, phơi khô, những tiệm sửa máy ghe, đan lưới.
- Cà phê và nghỉ. Kết thúc ở một quán nước bình dân, nghỉ chân, trước khi nắng lên gắt.
Toàn bộ vòng này đi bộ thong thả khoảng hai đến ba giờ. Mang nước, mũ, và đi giày thoải mái vì có đoạn đường đất, đường cát.
Chợ sáng: xem và mua thế nào cho đúng ý
Chợ ở Cần Thạnh là chợ của người địa phương trước, của khách sau. Buổi sáng sớm, người mua là các bà nội trợ, chủ quán ăn, người buôn mang hàng vào thành phố. Khách đi xem nên đi chậm, nhường lối, không đứng chắn trước sạp hàng đang bán.
Muốn mua hải sản, hỏi giá trước theo cân hoặc theo con, xem hàng tươi bằng mắt và mũi: mang cá đỏ, mắt cá trong, tôm còn chắc vỏ, nghêu sò còn ngậm miệng hoặc khép lại khi chạm. Mua xong muốn mang về xa thì nhờ người bán đóng thùng xốp có đá. Chuyện chọn hàu, chọn khô kỹ hơn có ở mục ẩm thực của trang.
Chụp ảnh ở chợ cần tế nhị: xin phép nếu chụp cận mặt người bán, không chụp liên tục vào một sạp khi người ta đang bận bán. Nhiều người bán vui vẻ cho chụp nếu bạn mua một món nhỏ hoặc chỉ đơn giản là hỏi han, cười chào.
Lăng Ông Thuỷ Tướng: xem như một di tích văn hoá làng biển
Lăng Ông Thuỷ Tướng ở Cần Thạnh là nơi ngư dân thờ cá Ông — cách người làng biển phương Nam gọi cá voi, loài được tin là cứu giúp người gặp nạn trên biển. Lăng lưu giữ xương cá Ông lụy vào bờ qua nhiều đời, và là nơi diễn ra lễ Nghinh Ông vào giữa tháng Tám âm lịch, lễ hội lớn nhất của vùng.
Khi tới thăm ngoài mùa lễ, lăng yên tĩnh, có người trông coi. Hãy xem kiến trúc, cách bài trí, phần xương cá Ông được giữ gìn. Đây là di sản văn hoá của cộng đồng ngư dân, gắn với nghề biển và với những mất mát trên biển của bao thế hệ.
Ăn mặc kín đáo, cởi mũ, nói khẽ, không leo trèo, không chạm vào xương cá Ông hay đồ thờ. Chụp ảnh nên hỏi người trông coi trước. Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về tục thờ cá Ông và lễ Nghinh Ông, mục con người và lễ hội của trang có bài riêng.
Những chi tiết nhỏ đáng để ý khi đi bộ
Nhà cao nền. Nhiều nhà ở Cần Thạnh có nền cao hơn mặt đường, hoặc sau này được nâng nền. Đó là cách người dân đối phó với triều cường và nước dâng.
Sân phơi khô. Những tấm phên, lưới, nong phơi cá, tôm, mực trước nhà và trên mái. Mùa nắng, cả xóm có mùi khô cá đặc trưng — dấu hiệu của một nghề đã nuôi nhiều gia đình ở đây.
Hàng dương ven biển. Những hàng phi lao, người Nam Bộ gọi là cây dương, trồng dọc bờ để chắn gió cát.
Tiệm đồ nghề biển. Tiệm bán lưới, phao, dây, đồ sửa máy ghe nằm xen giữa nhà dân. Nhìn hàng bày bán là đoán được nghề chính của người trong xóm.
Nhịp sống theo con nước. Giờ ghe ra, giờ ghe về, giờ người ta ra bãi đều theo nước lớn, nước ròng, không theo giờ hành chính. Hỏi một người dân "hôm nay nước mấy giờ ròng" là cách bắt chuyện rất tự nhiên.
Buổi chiều ở Cần Thạnh
Nếu đi vòng buổi sáng thì buổi chiều dành cho biển. Khi nắng dịu, khoảng sau ba giờ chiều, người dân ra bờ biển hóng gió, trẻ con chơi đá banh trên bãi cát, các quán nước ven biển bắt đầu đông. Đây là lúc dễ chịu để đi bộ dọc bờ biển từ khu Cần Thạnh về phía Long Hòa, hoặc ngược lại.
Chiều cũng là lúc ghé bến đò hỏi lịch đi Thạnh An cho ngày hôm sau, nếu bạn ngủ lại. Từ bến nhìn ra cửa sông lúc hoàng hôn, thấy ghe đò đi về giữa ánh nắng cuối ngày, là một cảnh khó quên của vùng này.
Tối xuống, khu Cần Thạnh có hàng quán mở tới khá khuya so với phần còn lại của vùng. Nhưng nếu không ngủ lại, đừng nán quá muộn: con đường về phà Bình Khánh dài và xuyên rừng, đi ban ngày vẫn tốt hơn.
Giữ gì khi đi bộ giữa nơi người ta sống
Cần Thạnh không phải khu du lịch được dựng lên cho khách; đó là nơi người dân sống và làm việc. Vài điều nên giữ:
- Không đi vào sân nhà, bến ghe riêng, xưởng phơi khô khi chưa được mời.
- Xin phép trước khi chụp ảnh người, đặc biệt người già, trẻ em, và người đang làm việc.
- Không đứng cản lối ở bến ghe khi người ta đang bốc dỡ hàng; xe đẩy, thùng cá đi qua liên tục.
- Ăn mặc gọn gàng khi vào khu dân cư, Lăng Ông, chợ; đồ tắm chỉ mặc ở khu bãi biển.
- Bỏ rác đúng chỗ; nếu không thấy thùng rác, mang theo cho tới khi thấy.
- Đi xe máy trong hẻm thì chạy chậm, không bấm còi liên tục, nhất là sáng sớm và buổi trưa.
Những điều này nghe đơn giản, nhưng chính chúng làm nên khác biệt giữa một khách ghé qua và một người khách được làng biển mời quay lại.
Long Hòa bên cạnh: giồng cát và dấu vết người xưa
Khu Cần Thạnh liền với vùng Long Hòa cũ, nay cùng trong xã Cần Giờ. Đi tiếp dọc bờ biển hoặc theo đường trong về phía Long Hòa, bạn sẽ qua khu bãi biển quen gọi theo tên khu du lịch 30/4, những vườn cây, ao nuôi xen với nhà dân, và vùng giồng cát cao — dấu vết của những doi cát cổ mà biển để lại.
Chính trên những giồng cát như vậy, các nhà khảo cổ đã tìm thấy các di chỉ như Giồng Cá Vồ, với nhiều mộ chum và đồ tuỳ táng của cư dân cổ sống ở vùng này từ hàng nghìn năm trước. Hiện vật phần lớn được đưa về bảo quản, nghiên cứu ở cơ quan chuyên môn; tại chỗ không phải lúc nào cũng có trưng bày cho khách. Nếu quan tâm, nên hỏi trước ở chính quyền xã hoặc tìm đọc các tư liệu bảo tàng; lịch sử khảo cổ của vùng có bài riêng ở mục lịch sử của trang.
Với người đi bộ, quãng Cần Thạnh – Long Hòa là cơ hội nhìn thấy cùng lúc ba lớp thời gian: giồng cát cổ, làng chài lâu đời và những công trình mới mọc lên mấy năm gần đây.
Cần Thạnh ngày mưa và ngày triều cường
Gặp ngày mưa, Cần Thạnh vẫn có cái để xem. Mưa rào ở vùng biển thường đến nhanh và đi nhanh; ngồi trong một quán nước nhìn mưa trắng mặt biển, chờ tạnh rồi đi tiếp là chuyện người địa phương làm hằng ngày. Sau mưa, không khí mát, đường phố sạch bụi, người dân lại ra ngoài.
Những ngày triều cường cuối năm, quanh giờ triều đỉnh, một vài đoạn đường thấp gần bến hoặc ven rạch có thể ngập nước một lúc. Người dân quen với chuyện này, sinh hoạt vẫn diễn ra bình thường. Khách đi bộ nên tránh lội qua chỗ nước ngập không rõ độ sâu, nhất là gần mép rạch, mép kè, và chờ nước rút nếu không gấp.
Trong ngày mưa hoặc triều cường, những chỗ có mái như khu chợ, Lăng Ông, quán nước là nơi hợp để dừng chân. Đây cũng là dịp tốt để bắt chuyện với người dân — khi trời mưa, người ta rảnh hơn và sẵn lòng kể chuyện làng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cần Thạnh nay thuộc xã nào?
Từ 1/7/2025, thị trấn Cần Thạnh và xã Long Hòa cũ hợp thành xã Cần Giờ thuộc TP.HCM. Lưu ý xã Cần Giờ mới chỉ là vùng Cần Thạnh – Long Hòa, khác với huyện Cần Giờ cũ gồm cả vùng.
Chợ ở Cần Thạnh họp lúc nào đông nhất?
Như phần lớn chợ làng biển, chợ đông nhất vào sáng sớm khi ghe về và người địa phương đi chợ. Gần trưa chợ vãn dần. Muốn xem hải sản tươi, nhịp mua bán sôi động, nên tới sớm.
Lăng Ông Thuỷ Tướng có mở cửa cho khách tham quan không?
Lăng thường có người trông coi và khách có thể vào thăm với thái độ tôn trọng, ăn mặc kín đáo. Giờ mở cửa và quy định chụp ảnh có thể khác nhau theo thời điểm, nên hỏi người trông coi khi tới.
Đi bộ ở Cần Thạnh mất bao lâu?
Một vòng qua bờ biển, bến ghe, chợ, Lăng Ông và vài con hẻm mất khoảng hai đến ba giờ nếu đi thong thả. Nên đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng.
Có chỗ gửi xe khi đi bộ ở Cần Thạnh không?
Ở khu chợ, khu biển và gần bến đò thường có chỗ giữ xe. Nên gửi ở chỗ có người trông, hỏi rõ giờ đóng cửa nếu định về muộn hoặc đi đò ra Thạnh An trong ngày.