Mùa nào ăn gì ở Cần Giờ: hải sản theo mùa khô, mùa mưa và theo con nước

Hải sản Cần Giờ không giống nhau quanh năm. Mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4 dương lịch) nước mặn ổn định, thường là lúc hàu béo, nghề làm khô và làm muối vào cao điểm; mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 11) nước ngọt về nhiều, hàu có thể ốm hơn nhưng cá tôm sông lợ phong phú. Trong từng tháng, con nước rong quanh rằm và mùng một làm bãi bồi lộ rộng, chợ nhiều nghêu, sò, ốc hơn. Dịp lễ, Tết, Nghinh Ông thì nhu cầu tăng, chợ đông, giá biến động.

Bài này gom các quy luật đó thành một bảng tham khảo để bạn chọn thời điểm đi Cần Giờ ăn hải sản và biết nên gọi món gì. Lưu ý: thời tiết mỗi năm mỗi khác, các mốc chỉ mang tính tương đối; câu trả lời chính xác nhất cho "hôm nay có gì ngon" vẫn là người bán ở chợ.

Hai mùa của Cần Giờ và ảnh hưởng tới hải sản

Cần Giờ nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa của Nam Bộ, một năm chia hai mùa rõ: mùa khô ít mưa, nắng nhiều, gió chướng thổi từ biển vào; mùa mưa nhiều mưa rào, giông, nước từ thượng nguồn các sông lớn đổ về. Vì là vùng cửa sông, độ mặn của nước ở Cần Giờ thay đổi mạnh giữa hai mùa.

Độ mặn ảnh hưởng trực tiếp tới các loài ăn lọc như hàu, nghêu, sò, và tới việc nuôi trồng. Mùa khô, nước mặn hơn, ổn định hơn, nhiều loài nhuyễn thể phát triển tốt. Mùa mưa, nước ngọt nhiều, một số loài chậm lớn, ốm, thậm chí chết nếu độ mặn giảm đột ngột.

Ngược lại, mùa mưa mang theo phù sa và nguồn thức ăn từ thượng nguồn, cá tôm sông lợ di chuyển, sinh sản; nhiều loại cá tôm vào mùa. Mỗi mùa vì thế có thế mạnh riêng, chứ không có mùa "ngon" và mùa "dở" tuyệt đối.

Lịch hải sản tham khảo theo mùa

Bảng dưới tổng hợp kinh nghiệm chung của người bán và người nuôi; mốc tháng tương đối, mỗi năm có thể lệch:

Bảng không thay thế được thông tin tại chỗ. Trước khi đi, có thể hỏi người quen ở Cần Giờ hoặc người bán quen xem dạo này hàng gì đang ngon.

Con nước rong, con nước kém và chợ hải sản

Trong mỗi tháng âm lịch có hai kỳ nước rong — quanh ngày rằm và quanh mùng một — khi biên độ triều lớn nhất: nước lên rất cao và rút rất sâu. Giữa hai kỳ là con nước kém, chênh lệch ít. Với chợ hải sản Cần Giờ, đây là nhịp quan trọng không kém mùa.

Vào con nước rong, bãi bồi lộ rộng, người cào nghêu, bắt ốc, bắt sò làm được nhiều; đáy trên sông cũng hứng được nhiều cá tôm do dòng chảy mạnh. Chợ vì thế thường nhiều hàng bãi, hàng sông hơn. Con nước kém, hàng bãi ít đi, người làm nghề nghỉ sửa đồ nghề.

Nếu linh hoạt về ngày đi, chọn những ngày gần rằm hoặc mùng một âm lịch có thể giúp bạn thấy chợ phong phú hơn. Kèm theo đó, nước lớn của những ngày này cũng có thể làm ngập vài đoạn đường thấp vào mùa triều cường, nên xem kỹ thời tiết và giờ triều.

Mùa hàu: khi nào nên đi ăn hàu

Theo kinh nghiệm người nuôi ở Long Hòa, hàu thường ngon vào những tháng nước mặn ổn định của mùa khô, thịt đầy, béo, màu đẹp. Cao điểm mùa mưa, khi nước ngọt về nhiều, hàu có thể ốm, thịt mỏng.

Điều này không có nghĩa mùa mưa không nên ăn hàu. Hàu vẫn có quanh năm, chỉ là chất lượng dao động. Mùa mưa, nên chọn những món hợp với hàu thịt mỏng như cháo, canh, xào; mùa khô thì hàu nướng, hấp nguyên con sẽ ngon hơn.

Mỗi năm thời tiết mỗi khác. Có năm mưa sớm, có năm khô kéo dài. Hỏi người bán hàu "dạo này hàu mập không" là cách nhanh nhất để biết.

Ngoài mùa, hàu còn béo gầy theo chu kỳ sinh sản; sau đợt hàu đẻ, thịt mỏng đi một thời gian rồi mới đầy lại. Vì vậy ngay trong mùa khô cũng có tuần hàu kém hơn tuần khác.

Mùa làm khô và mùa mua quà

Nghề làm khô phụ thuộc nắng. Mùa khô là mùa khô cá dứa, khô cá các loại, tôm khô được phơi nhiều nhất; sân phơi khắp các xóm ven biển. Đây cũng là lúc người mua dễ chọn được khô mới, phơi bằng nắng tự nhiên.

Mùa mưa, nghề làm khô gặp khó: phơi không đủ nắng, khô dễ ẩm mốc. Nhiều nơi dùng thêm nhà lưới, máy sấy, hoặc giảm sản lượng. Khô bán trong mùa mưa có thể là khô làm từ mùa khô trữ đông, hoặc khô sấy. Không có gì sai, nhưng người mua nên hỏi rõ để biết mình mua gì.

Trước Tết là thời điểm khô bán chạy nhất. Nếu muốn mua khô làm quà Tết, đi từ giữa tháng Chạp trở về trước sẽ dễ chọn hơn, tránh cảnh hết hàng ngon hoặc giá tăng sát Tết.

Muối mới cũng theo mùa khô: những tháng nắng đẹp, ruộng muối ở Lý Nhơn, Thạnh An cho muối mới, hạt trắng. Mua muối tận nơi làm quà là lựa chọn ít người nghĩ tới nhưng rất có ý nghĩa với người thích nấu ăn.

Mùa mưa: thế mạnh của cá tôm sông lợ

Khi nước ngọt từ các sông lớn đổ về, vùng cửa sông Cần Giờ trở nên phong phú các loài cá, tôm nước lợ. Cá kèo, cá đối, cá bống, cá chẽm, cá bông lau, tôm đất, tép sông… thường xuất hiện nhiều ở chợ. Đây là mùa của các món canh chua, cá kho, lẩu cá kèo.

Cuối mùa mưa, trái bần ven rạch nhiều, nên canh chua bần, cá kho bần cũng vào mùa. Đây là lúc bữa cơm nhà ở Cần Giờ có hương vị đặc trưng nhất của vùng sông nước.

Mùa mưa cũng là mùa ít khách du lịch hơn mùa khô, chợ bớt đông, không khí thong thả. Nếu chịu được những cơn mưa chiều, đây là thời điểm hay để khám phá ẩm thực Cần Giờ theo cách của người địa phương.

Đi mùa mưa nên mang áo mưa, giày dép chống trơn, và sắp xếp ăn uống, đi chợ vào buổi sáng khi trời thường còn tạnh. Mưa giông chiều có thể kèm gió mạnh, không nên ngồi ăn ở những chỗ sát mép nước, dưới tán cây lớn.

Những thứ có quanh năm

Không phải mọi thứ đều theo mùa. Cua nuôi, tôm nuôi, cá kèo nuôi, hàu nuôi có mặt ở chợ Cần Giờ gần như quanh năm, chỉ khác nhau về cỡ và độ chắc. Nghêu khai thác theo kỳ của từng bãi, nên tuần nào cũng có thể có ở một bãi nào đó.

Khô cá dứa và các loại khô cũng có quanh năm nhờ cấp đông và trữ lạnh, dù khô mới phơi nhiều nhất trong mùa khô. Mắm, muối là những thứ để được lâu, mua lúc nào cũng được, miễn chọn nơi bán có nguồn gốc rõ và hũ, túi đóng kín.

Vì vậy, nếu bạn chỉ có một ngày rảnh và không chọn được mùa, vẫn có thể đi Cần Giờ ăn hải sản ngon. Chỉ cần điều chỉnh kỳ vọng và món gọi theo mùa: mùa mưa ưu tiên cá tôm sông lợ, mùa khô ưu tiên hàu, nghêu, khô.

Gió chướng, biển động và những ngày ít hàng

Mùa khô ở vùng biển phía Nam có gió chướng thổi mạnh từ biển vào, có những đợt kéo dài vài ngày. Những ngày gió lớn, biển và cửa sông động, ghe nhỏ hạn chế ra khơi, việc đánh bắt ven biển giảm. Chợ vì thế có thể ít cá biển hơn.

Mùa mưa thì có giông, áp thấp, đôi khi có bão ảnh hưởng. Những ngày thời tiết xấu, người làm nghề ở nhà, hàng ở chợ chủ yếu là hàng nuôi và hàng trữ. Theo dõi dự báo thời tiết trước khi đi giúp bạn không thất vọng, và cũng an toàn hơn khi định đi đò, đi biển.

Ngày sau những đợt thời tiết xấu thường là ngày ghe ra nhiều trở lại, hàng về đông. Nếu linh hoạt, chọn đi vào ngày trời vừa yên sau gió lớn có thể gặp chợ phong phú hơn hẳn.

Gợi ý lên kế hoạch một chuyến ăn hải sản

Ghép mùa, con nước và dịp lễ lại, có thể chọn thời điểm đi hợp với mục đích:

• Muốn ăn hàu ngon nhất: mùa khô, ngày thường, ăn sớm trước giờ trưa đông khách.
• Muốn thấy chợ nhiều hàng bãi: ngày gần rằm hoặc mùng một âm lịch, đến chợ buổi sáng.
• Muốn mua khô làm quà: mùa khô, trước Tết vài tuần.
• Muốn ăn món nhà kiểu sông nước: mùa mưa, nhất là cuối mùa khi có trái bần.
• Muốn kết hợp lễ hội: dịp Nghinh Ông giữa tháng Tám âm lịch, chấp nhận đông người, đặt chỗ nghỉ sớm.
• Muốn yên tĩnh: ngày thường trong mùa mưa, tránh những ngày có dự báo giông lớn.

Dù chọn lúc nào, hãy hỏi người bán, người dân về hàng đang có. Ở vùng ven biển, thông tin của người đứng chợ mỗi ngày luôn chính xác hơn mọi bảng lịch.

Biến đổi thời tiết và những điều không còn như trước

Người làm nghề ở Cần Giờ thường nói thời tiết những năm gần đây khó đoán hơn: mưa trái mùa giữa mùa khô, nắng gắt kéo dài, triều cường lên cao hơn. Những thay đổi này ảnh hưởng tới sản lượng hàu, nghêu, muối và tới cả lịch "mùa nào ăn gì" mà người ta vẫn quen.

Vì vậy, các mốc trong bài nên được hiểu là xu hướng chứ không phải lịch cố định. Một năm mưa nhiều có thể làm mùa hàu ngắn lại; một năm khô kéo dài có thể kéo mùa làm khô dài thêm.

Với người ăn, điều này chỉ có nghĩa là linh hoạt: đến nơi, hỏi xem hàng gì đang ngon, và chọn món theo những gì vùng đất đang cho. Đó cũng là cách người Cần Giờ vẫn ăn uống từ bao đời nay.

Nếu bạn sống ở Cần Giờ hoặc xuống thường xuyên, thử ghi lại mỗi lần đi: tháng nào, con nước nào, chợ có gì, hàu thế nào. Sau một hai năm, bạn sẽ có cuốn lịch riêng sát thực tế hơn bất cứ bảng tổng hợp nào.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nào đi Cần Giờ ăn hải sản ngon nhất?

Mỗi mùa có thế mạnh riêng. Mùa khô thường là lúc hàu béo, nhiều khô mới; mùa mưa thì cá tôm sông lợ phong phú, có trái bần nấu canh chua. Muốn ăn hàu thì chọn mùa khô, muốn ăn món sông nước thì chọn mùa mưa.

Con nước rong có ảnh hưởng gì tới chợ hải sản?

Con nước rong quanh rằm và mùng một âm lịch làm bãi bồi lộ rộng, người làm nghề khai thác được nhiều nghêu, sò, ốc, đáy cũng hứng được nhiều cá tôm. Chợ những ngày này thường nhiều hàng bãi, hàng sông hơn ngày con nước kém.

Mùa mưa có nên ăn hàu Cần Giờ không?

Vẫn nên, hàu có quanh năm. Mùa mưa hàu có thể ốm hơn, thịt mỏng hơn, hợp nấu cháo, canh, xào hơn là nướng. Chọn hàu còn sống, hỏi người bán hàu dạo này có mập không để chọn món phù hợp.

Đi Cần Giờ dịp Tết có mua được hải sản không?

Có, nhưng chợ rất đông, nhu cầu tăng nên giá biến động và hàng ngon nhanh hết. Nên đi sớm, đặt trước với người bán quen, và chuẩn bị chờ phà, kẹt xe trên đường về.

Mua khô cá dứa mùa nào tốt?

Mùa khô là mùa phơi khô nhiều nhất, dễ chọn khô mới phơi nắng tự nhiên. Mùa mưa vẫn có khô nhưng có thể là khô trữ đông hoặc sấy. Muốn mua làm quà Tết, nên mua trước Tết vài tuần.