Ở Cần Giờ, sông rạch là đường giao thông tự nhiên: ghe chở hải sản, muối, vật tư nuôi trồng; sà lan chở cát, đá, vật liệu cho công trình; đò chở khách ra đảo Thạnh An, đưa khách du lịch đi rừng. Kinh doanh vận tải thuỷ có nhu cầu thật, nhưng đi kèm trách nhiệm lớn về an toàn: phương tiện phải được đăng ký, đăng kiểm; người lái phải có chuyên môn; bến phải được phép hoạt động; chở khách càng phải chặt chẽ.
Bài viết ở mức nguyên lý cho người muốn kinh doanh vận tải đường thuỷ nội địa ở vùng Cần Giờ (bốn xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ, Thạnh An từ 7/2025). Quy định về đường thuỷ nội địa chi tiết và có thể thay đổi; hãy hỏi cơ quan quản lý đường thuỷ, cảng vụ và kiểm văn bản hiện hành. Bài không nêu tên hãng tàu, giá cước hay lịch chạy.
Nhu cầu vận tải thuỷ trong vùng
Cần Giờ có mạng lưới sông rạch dày đặc: những dòng lớn như Lòng Tàu, Soài Rạp, Đồng Tranh, Ngã Bảy và vô số rạch nhỏ len vào rừng, vào khu dân cư. Từ xưa, ghe xuồng là phương tiện chính của người dân. Ngày nay, đường bộ xuyên rừng đã thay phần lớn việc đi lại của người, nhưng đường thuỷ vẫn quan trọng với hàng hoá, với các ấp ven sông và nhất là với xã đảo Thạnh An.
Các nhóm nhu cầu chính gồm: chở thuỷ sản từ vùng nuôi, bến cá về điểm thu mua; chở muối, vật tư nuôi trồng; chở vật liệu xây dựng cho nhà dân và công trình, đặc biệt khi các dự án lớn đang thi công; chở khách và hàng hoá ra đảo; đưa khách du lịch tham quan rừng ngập mặn, vùng nuôi hàu, ruộng muối.
Mỗi nhóm nhu cầu đòi hỏi loại phương tiện, giấy phép và cách vận hành khác nhau. Chở khách là nhóm có yêu cầu cao nhất vì liên quan trực tiếp tới tính mạng con người.
Phương tiện và người lái: những yêu cầu cơ bản
Theo nguyên lý chung của pháp luật về giao thông đường thuỷ nội địa, người kinh doanh vận tải thuỷ cần lưu ý những điểm sau. Chi tiết theo loại, cỡ phương tiện cần hỏi cơ quan có thẩm quyền.
- Phương tiện phải được đăng ký và có số đăng ký theo quy định, trừ một số loại phương tiện thô sơ cỡ rất nhỏ được miễn theo quy định.
- Phương tiện thuộc diện đăng kiểm phải được kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường định kỳ.
- Thuyền trưởng, máy trưởng, thuyền viên phải có bằng, chứng chỉ chuyên môn phù hợp loại và cỡ phương tiện.
- Phương tiện chở khách phải có đủ áo phao, phao cứu sinh, trang thiết bị an toàn theo số người được phép chở.
- Mua bảo hiểm theo quy định, đặc biệt bảo hiểm trách nhiệm dân sự với hành khách và người thứ ba.
- Kinh doanh vận tải phải có đăng ký kinh doanh và đáp ứng điều kiện kinh doanh vận tải đường thuỷ theo quy định hiện hành.
Ghe gia đình tự đóng, tự chạy nhiều năm vẫn cần được đăng ký, đăng kiểm khi dùng vào kinh doanh. Đừng đợi tới khi có sự cố hay bị kiểm tra mới làm.
Bến thuỷ nội địa: không phải chỗ nào cũng được cập
Bến thuỷ nội địa là nơi phương tiện neo đậu, xếp dỡ hàng, đón trả khách. Theo quy định, việc mở và hoạt động bến thuỷ cần được cơ quan có thẩm quyền cho phép, bảo đảm điều kiện an toàn, phòng cháy, vệ sinh môi trường, không ảnh hưởng luồng lạch và công trình khác.
Ở Cần Giờ, nhiều bến được hình thành tự phát từ lâu, trước nhà dân, trước điểm thu mua. Khi kinh doanh chính thức, nhất là chở khách, việc dùng bến được phép rất quan trọng. Bến đón khách cần có cầu tàu chắc chắn, lối lên xuống an toàn, có người hướng dẫn, có áo phao cho khách mặc trước khi lên phương tiện.
Khu vực ven rừng phòng hộ, vùng lõi khu dự trữ sinh quyển có quy định riêng về xây dựng và hoạt động. Mở bến, đóng cọc, xây cầu tàu ở những nơi này cần tìm hiểu kỹ với chính quyền xã và đơn vị quản lý rừng.
Chở khách du lịch bằng ghe: an toàn trước tiên
Đưa khách đi ghe trong rừng ngập mặn, ra vùng nuôi hàu, ngắm hoàng hôn trên sông là dịch vụ khách du lịch rất thích. Nhưng đây cũng là dịch vụ có rủi ro cao nhất: khách du lịch thường không quen sông nước, nhiều người không biết bơi, trẻ em hiếu động, có khi khách đã uống rượu bia.
Nguyên tắc không thể thoả hiệp: phương tiện được phép chở khách, đúng số người cho phép; người lái có chuyên môn và tỉnh táo; mọi khách phải mặc áo phao suốt hành trình, không phải chỉ để áo phao trên ghe; không xuất phát khi thời tiết xấu, sóng gió lớn; phổ biến quy tắc an toàn trước khi đi.
Thuỷ triều ảnh hưởng tới lộ trình: lúc nước ròng, rạch nhỏ có thể cạn, ghe mắc cạn; lúc nước lớn, dòng chảy mạnh ở cửa sông. Người lái phải nắm lịch con nước, tránh lộ trình nguy hiểm. Nếu lộ trình đi vào khu rừng có quy định riêng, phải làm việc với đơn vị quản lý rừng.
Các loại hình vận tải thuỷ và điều cần chú ý
Bảng dưới tóm tắt các loại hình vận tải thuỷ thường gặp ở Cần Giờ và điểm cần chú ý nhất của mỗi loại. Đây là mô tả chung, không thay cho quy định cụ thể.
| Loại hình | Thường chở | Cần chú ý nhất |
|---|---|---|
| Ghe chở hàng nhỏ | Thuỷ sản, muối, vật tư | Đăng ký phương tiện, không chở quá tải |
| Sà lan vật liệu | Cát, đá, xi măng, sắt thép | Đăng kiểm, bằng cấp, luồng lạch, bến xếp dỡ được phép |
| Đò chở khách ra đảo | Người dân, hàng hoá nhỏ | Điều kiện chở khách, áo phao, thời tiết |
| Ghe du lịch | Khách tham quan | Áo phao cho mọi khách, người lái tỉnh táo, lộ trình theo con nước |
| Dịch vụ bến | Neo đậu, xếp dỡ, đón trả khách | Giấy phép bến, an toàn cầu tàu, vệ sinh môi trường |
Khi chưa chắc loại phương tiện, loại hình của mình cần giấy tờ gì, hãy hỏi cơ quan quản lý đường thuỷ trước khi đầu tư. Sửa sai sau khi đã đóng ghe, mua sà lan tốn kém hơn nhiều.
Sà lan vật liệu và nhu cầu từ công trình lớn
Các dự án lớn đã được công bố ở Cần Giờ tạo nhu cầu chở vật liệu xây dựng khối lượng lớn. Vận tải thuỷ có lợi thế rõ: chở được nhiều, không làm hư đường bộ xuyên rừng, không phụ thuộc phà. Đây là mảng nhiều doanh nghiệp vận tải thuỷ quan tâm.
Tuy nhiên, chở vật liệu cho công trình lớn thường đòi hỏi phương tiện đủ tiêu chuẩn, hợp đồng chặt chẽ, tiến độ nghiêm, năng lực tài chính để chịu được chu kỳ thanh toán dài. Doanh nghiệp nhỏ có thể tham gia dưới dạng thầu phụ, cần đọc kỹ điều khoản về trách nhiệm khi chậm tiến độ, hư hỏng hàng hoá, tai nạn.
Khai thác cát trái phép trên sông là vấn đề được nhiều địa phương cảnh báo. Doanh nghiệp vận tải chỉ nên chở vật liệu có nguồn gốc hợp pháp, có chứng từ; tham gia chở cát không rõ nguồn gốc có thể dẫn tới rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Rủi ro thường gặp và cách phòng
Thời tiết, gió chướng. Theo dõi dự báo, không xuất phát khi có cảnh báo gió mạnh, áp thấp. Đặt an toàn lên trên hợp đồng giao hàng.
Mắc cạn, va chạm. Nắm lịch thuỷ triều, luồng lạch; chạy đúng tốc độ, có đèn tín hiệu ban đêm; chú ý tàu lớn trên các luồng chính ra vào cảng.
Quá tải. Chở quá tải là nguyên nhân phổ biến gây chìm phương tiện. Không nhận thêm hàng, thêm khách vượt mức cho phép dù được trả thêm.
Hỏng máy giữa sông. Bảo dưỡng máy định kỳ, mang theo dụng cụ, phương tiện liên lạc, và có kế hoạch gọi cứu hộ.
Trách nhiệm khi có tai nạn. Bảo hiểm đầy đủ và giấy tờ hợp lệ giúp giải quyết hậu quả. Không có giấy tờ, chủ phương tiện có thể phải chịu trách nhiệm nặng nề.
Người lái uống rượu bia. Điều khiển phương tiện thuỷ khi có nồng độ cồn là vi phạm và cực kỳ nguy hiểm, nhất là khi chở khách. Chủ phương tiện phải quản lý chặt người lái của mình.
Ô nhiễm từ phương tiện. Dầu nhớt thải, rác trên ghe đổ xuống sông làm hại vùng nuôi và rừng. Thu gom dầu thải, rác đưa lên bờ xử lý là trách nhiệm của chủ phương tiện.
Bắt đầu kinh doanh vận tải thuỷ một cách bài bản
Người muốn kinh doanh vận tải thuỷ ở Cần Giờ nên bắt đầu từ việc xác định rõ nhóm khách hàng: chở hàng cho hộ nuôi, chở vật liệu, chở khách ra đảo hay ghe du lịch. Mỗi nhóm có yêu cầu khác nhau về phương tiện, giấy phép, vốn. Đừng mua phương tiện trước rồi mới tính chở gì.
Tiếp theo là tìm hiểu kỹ quy định với cơ quan quản lý đường thuỷ: phương tiện cần gì, người lái cần bằng gì, kinh doanh cần điều kiện gì. Chi phí đăng kiểm, học bằng, bảo hiểm, giấy phép cần được tính vào kế hoạch ngay từ đầu.
Cuối cùng là xây dựng uy tín: đúng giờ, an toàn, giá rõ ràng. Ở vùng nhỏ như Cần Giờ, khách hàng giới thiệu nhau, và một sự cố an toàn có thể chấm dứt cả công việc kinh doanh. Người chạy ghe lâu năm ở đây thường nói: chở chậm một chút, chở ít một chút, nhưng về tới bến an toàn mới là có tiền.
Đò ra đảo Thạnh An: dịch vụ gắn với đời sống cả một xã
Với xã đảo Thạnh An, tàu đò không chỉ là một dịch vụ kinh doanh mà là đường sống: người dân đi khám bệnh, học sinh đi học, hàng hoá thiết yếu ra đảo, sản phẩm của đảo vào bờ. Người kinh doanh vận tải tuyến này gánh trách nhiệm lớn với cả cộng đồng.
Ngoài các yêu cầu chung về phương tiện, người lái, áo phao, tuyến chở khách ra đảo cần lịch chạy ổn định, thông báo rõ khi tạm ngưng vì thời tiết, ưu tiên hỗ trợ trường hợp cấp cứu theo sự phối hợp với chính quyền và y tế. Lịch chạy, giá vé thường có sự quản lý, phối hợp của cơ quan chức năng; người kinh doanh cần tuân thủ và công khai.
Hàng hoá chở ra đảo cần được sắp xếp không ảnh hưởng an toàn hành khách: không chở chung hàng dễ cháy nổ với người, không xếp hàng chắn lối thoát, không vượt tải trọng. Trong những ngày cao điểm như trước Tết, áp lực chở thêm người, thêm hàng rất lớn, nhưng an toàn phải là giới hạn không vượt qua.
Câu hỏi thường gặp
Chạy ghe chở hàng ở Cần Giờ có cần giấy tờ không?
Có. Phương tiện dùng để kinh doanh cần được đăng ký, phương tiện thuộc diện đăng kiểm phải được kiểm tra định kỳ, người lái phải có bằng hoặc chứng chỉ phù hợp, và việc kinh doanh vận tải cần đăng ký. Hỏi cơ quan quản lý đường thuỷ về yêu cầu theo loại, cỡ phương tiện.
Đưa khách du lịch đi ghe trong rừng cần những gì?
Phương tiện được phép chở khách, đúng số người cho phép; người lái có chuyên môn, tỉnh táo; mọi khách mặc áo phao suốt hành trình; không đi khi thời tiết xấu; lộ trình theo con nước. Nếu đi vào khu rừng có quy định riêng, phải làm việc với đơn vị quản lý rừng.
Có được tự mở bến đón khách trước nhà không?
Mở và hoạt động bến thuỷ nội địa cần được cơ quan có thẩm quyền cho phép, bảo đảm an toàn, phòng cháy, vệ sinh môi trường. Khu vực ven rừng phòng hộ có quy định riêng. Hỏi chính quyền xã và cơ quan quản lý đường thuỷ trước khi xây cầu tàu.
Chở vật liệu cho công trình lớn có phải cơ hội tốt?
Có nhu cầu thật, nhưng thường đòi hỏi phương tiện đủ tiêu chuẩn, hợp đồng chặt chẽ, tiến độ nghiêm và vốn đủ chịu chu kỳ thanh toán dài. Chỉ chở vật liệu có nguồn gốc hợp pháp, có chứng từ để tránh rủi ro pháp lý.
Thuỷ triều ảnh hưởng gì tới vận tải thuỷ?
Lúc nước ròng, rạch nhỏ có thể cạn khiến ghe mắc cạn; lúc nước lớn, dòng chảy mạnh ở cửa sông. Người lái cần nắm lịch con nước, chọn giờ và lộ trình phù hợp, nhất là khi chở khách hoặc chở nặng.
Có cần mua bảo hiểm cho phương tiện thuỷ không?
Cần mua bảo hiểm theo quy định, đặc biệt bảo hiểm trách nhiệm dân sự với hành khách và người thứ ba. Bảo hiểm giúp giải quyết hậu quả khi có tai nạn; không có bảo hiểm, chủ phương tiện có thể phải tự chịu toàn bộ trách nhiệm.