Sống trên xã đảo Thạnh An: chuyến đò, nước ngọt, trường lớp và nhịp sống cửa sông

Thạnh An là xã đảo của vùng Cần Giờ, nằm giữa các cửa sông đổ ra biển, muốn tới phải đi tàu đò từ đất liền. Sống trên đảo nghĩa là mọi việc, từ mua gạo, đi khám bệnh tới cho con đi học cấp ba, đều gắn với chuyến đò và thời tiết. Đổi lại, đảo yên tĩnh, cộng đồng gắn bó, gần biển và rừng hơn bất cứ nơi nào khác của thành phố.

Từ 1/7/2025, khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, xã Thạnh An được giữ nguyên là một xã của TP.HCM. Bài này nói về đời sống trên đảo cho người dân, giáo viên, nhân viên y tế và người làm việc được phân công ra đảo. Chuyện tham quan Thạnh An, Thiềng Liềng ở góc du lịch thuộc mục điểm đến của trang.

Đảo nhỏ giữa vùng cửa sông

Thạnh An nằm ở phía ngoài vùng rừng ngập mặn, giữa các nhánh sông lớn đổ ra vịnh Gành Rái. Đảo gồm vài ấp, trong đó Thiềng Liềng nổi tiếng với nghề làm muối và cảnh quan rừng, ruộng muối. Dân cư sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt ven bờ, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối và buôn bán nhỏ.

Vì xa đất liền, đảo có đời sống riêng, nhịp chậm hơn cả những vùng yên tĩnh nhất của Cần Giờ. Buổi sáng ở bến là lúc đông vui nhất: người đi đò vào đất liền, người nhận hàng, thuyền đánh cá về. Ban ngày, người lớn ra ao, ra ruộng muối, ra biển; trẻ con đi học ở trường trên đảo. Tối đến, đảo yên ắng, chỉ còn tiếng sóng và tiếng máy ghe về muộn.

Người sống ở đảo lâu năm nói rằng đảo dạy họ sự kiên nhẫn: chờ đò, chờ hàng, chờ biển yên. Người mới ra công tác thường mất vài tuần đầu để quen với nhịp đó, và nhiều người khi rời đảo lại nhớ chính sự yên bình này.

Đi lại: mọi thứ xoay quanh chuyến đò

Đường duy nhất ra vào Thạnh An là đường thuỷ, với tàu đò chở khách và ghe chở hàng nối đảo với đất liền phía Cần Thạnh. Lịch chạy, giá vé, loại phương tiện có thể thay đổi theo thời gian và theo mùa; người định ra đảo cần hỏi thông tin hiện hành tại bến hoặc chính quyền xã, không dựa vào thông tin cũ trên mạng.

Thời tiết quyết định chuyến đò. Những ngày gió chướng mạnh, biển động hoặc có áp thấp, bão, tàu đò có thể tạm ngưng để bảo đảm an toàn. Người trên đảo vì vậy luôn theo dõi dự báo thời tiết, chuẩn bị đủ thực phẩm, thuốc men, nước uống cho vài ngày nếu bị cách ly tạm thời. Người công tác ở đảo cũng nên báo trước với cơ quan về khả năng bị kẹt lại do thời tiết.

Khi đi đò, luôn mặc áo phao theo hướng dẫn, không ngồi trên mái hay mạn tàu, giữ trẻ em bên cạnh. Hàng hoá cồng kềnh, xe máy chở ra đảo cần hỏi chủ phương tiện trước về cách chở và chi phí.

Nước ngọt, điện và những thứ người đất liền xem là hiển nhiên

Trên đảo, nước ngọt là thứ quý nhất. Tuỳ từng thời kỳ đầu tư, nước có thể được dẫn bằng đường ống, chở bằng ghe, kết hợp với nước mưa người dân trữ trong lu, bồn. Người đảo dùng nước rất tiết kiệm: tắm bằng gáo, giặt gom, dùng lại nước rửa rau để tưới cây. Người mới ra đảo nên học thói quen này ngay từ ngày đầu và hỏi rõ nguồn nước ở nơi mình ở.

Điện, sóng điện thoại, internet trên đảo đã được cải thiện nhiều so với trước, nhưng có thể chập chờn khi thời tiết xấu hoặc khi đường dây gặp sự cố. Giữ đèn sạc, sạc dự phòng là thói quen chung. Người cần làm việc trực tuyến nên kiểm tra kỹ chất lượng mạng ở đúng chỗ ở trước khi quyết định ở lâu.

Những dịch vụ người đất liền xem là hiển nhiên như sửa điện thoại, mua thuốc đặc trị, sửa xe máy phức tạp, mua đồ điện máy thường phải vào đất liền. Người đảo hay gom việc, mỗi lần vào bờ làm nhiều việc một lúc, và nhờ nhau mua giúp. Danh sách việc cần làm trong mỗi chuyến vào bờ là thứ người ở đảo luôn mang theo.

Trường lớp và trẻ em trên đảo

Bậc học trên đảo. Đảo có trường cho các cấp học nhỏ để trẻ học gần nhà. Thông tin cụ thể về cấp học, số lớp nên hỏi trực tiếp trường hoặc UBND xã.

Lên cấp ba. Theo những gì nhiều gia đình trên đảo chia sẻ, học sinh lên trung học phổ thông thường phải vào đất liền học, ở trọ hoặc ở nhà người thân. Đây là bước ngoặt lớn của trẻ đảo, gia đình cần chuẩn bị kỹ về chỗ ở và kỹ năng tự lập.

Giáo viên công tác ở đảo. Nhiều giáo viên từ đất liền ra đảo dạy, có người ở lại nhiều năm. Họ thường được hỗ trợ chỗ ở hoặc thuê nhà dân; nên hỏi nhà trường và đồng nghiệp trước khi ra.

An toàn sông nước. Trẻ em trên đảo lớn lên cạnh nước, cần được dạy bơi và quy tắc an toàn từ sớm. Không cho trẻ tự đi ghe, tự xuống bãi bồi khi triều lên.

Sân chơi. Trẻ đảo có biển, rừng, ruộng muối làm sân chơi, nhưng ít hoạt động văn hoá, thể thao có tổ chức. Các chương trình của đoàn thể, nhà trường vì vậy rất có ý nghĩa với trẻ.

Y tế và an toàn khi ở xa đất liền

Trạm y tế xã là cơ sở y tế chính trên đảo, phục vụ khám chữa bệnh thông thường, tiêm chủng, chăm sóc bà mẹ trẻ em. Ca bệnh nặng phải chuyển vào đất liền bằng đường thuỷ rồi tiếp tục đi đường bộ. Thời gian chuyển viện vì vậy dài hơn nhiều so với đất liền, nhất là ban đêm hoặc khi thời tiết xấu.

Người sống trên đảo, đặc biệt người có bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai, gia đình có trẻ nhỏ, cần trao đổi trước với nhân viên y tế về kế hoạch khi cần cấp cứu. Phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ sớm về thời điểm vào đất liền chờ sinh để tránh rủi ro chuyển dạ khi biển động.

Biết sơ cứu cơ bản là kỹ năng cần cho mọi người trên đảo: xử trí đuối nước, vết thương do vỏ hàu, gai cá, say nắng, ngộ độc thực phẩm. Tủ thuốc gia đình nên có dụng cụ sơ cứu và thuốc thông thường theo hướng dẫn của nhân viên y tế; thuốc kê đơn phải theo chỉ định của bác sĩ.

Chuẩn bị khi được phân công ra đảo công tác

Giáo viên, nhân viên y tế, cán bộ, người làm dự án được cử ra Thạnh An thường có thời gian chuẩn bị ngắn. Danh sách dưới gợi ý những gì nên làm trước khi ra đảo.

Phần lớn người công tác ở đảo đều được người dân đón nhận nồng hậu. Một chút chuẩn bị giúp những tuần đầu nhẹ nhàng hơn và giúp bạn tập trung vào công việc.

Cộng đồng, mùa gió và những ngày đặc biệt trên đảo

Cộng đồng trên đảo nhỏ nên ai cũng biết ai. Người mới ra sẽ được chú ý, được hỏi han, và nếu cởi mở, sẽ nhanh chóng được mời ăn cơm, đi biển cùng, dự đám tiệc. Giữ lời hứa, tôn trọng nếp sống của người đảo, góp sức trong những việc chung là cách để được tin cậy.

Mùa gió chướng cuối năm là giai đoạn khó khăn nhất: biển động, đò có ngày nghỉ, hàng hoá khan hiếm, việc đánh bắt ngưng trệ. Người đảo chuẩn bị bằng cách trữ thực phẩm, sửa nhà cửa, gia cố ghe thuyền. Người mới nên học theo, đừng để tới khi gió lớn mới lo.

Những ngày lễ, Tết, ngày hội làng là lúc đảo đông vui nhất, con em đi làm xa trở về, ghe thuyền treo cờ. Đây cũng là dịp tốt để người mới hiểu hơn về lịch sử, văn hoá của vùng đất này, những điều mà các bài viết về con người và lễ hội của trang kể kỹ hơn.

Kiếm sống và làm việc khi ở trên đảo

Người dân Thạnh An sống chủ yếu bằng nghề đánh bắt ven bờ, nuôi trồng thuỷ sản, làm muối ở những vùng như Thiềng Liềng, và buôn bán nhỏ phục vụ bà con trong xã. Gần đây, du lịch cộng đồng, đón khách tham quan ruộng muối, rừng, ăn bữa cơm nhà dân cũng mang thêm thu nhập cho một số hộ. Mức độ phát triển của từng nghề thay đổi theo mùa và theo thời tiết.

Với người từ nơi khác ra đảo không theo phân công, kiếm việc làm trên đảo không dễ vì quy mô kinh tế nhỏ. Người muốn ra đảo sinh sống nên có sẵn công việc hoặc nguồn thu nhập, ví dụ làm việc từ xa nếu mạng ổn định, hoặc tìm hiểu kỹ với người địa phương về nghề có thể theo được trước khi chuyển ra.

Người làm nghề trên đảo thường làm nhiều việc cùng lúc theo mùa: mùa khô làm muối, mùa mưa đánh bắt, nuôi trồng, thời gian rảnh sửa ghe, đan lưới. Sự linh hoạt này là cách người đảo thích nghi với môi trường cửa sông vốn nhiều biến động.

Hàng hoá, chợ và chuyện mua sắm trên đảo

Trên đảo có chợ nhỏ và tiệm tạp hoá phục vụ nhu cầu hằng ngày. Hải sản thì dư, nhưng rau xanh, trái cây, thịt, đồ dùng gia đình phần lớn chở từ đất liền ra bằng ghe, nên ít lựa chọn hơn và có thể đắt hơn trong đất liền. Những ngày đò nghỉ, hàng hoá càng khan.

Người đảo có thói quen mua dự trữ: gạo, dầu ăn, nước mắm, mì gói, gia vị luôn đủ dùng cho một khoảng thời gian. Mỗi lần vào đất liền, họ mua thêm những thứ trên đảo khó tìm và nhờ người quen mua giúp. Người mới ra đảo nên mang theo đủ đồ dùng cá nhân thiết yếu cho vài tuần đầu.

Đặt hàng trực tuyến ra đảo thường không giao tận nơi, phải nhận ở đất liền rồi nhờ người chở ra. Đồ điện tử, đồ dễ vỡ cần đóng gói kỹ vì chuyển qua nhiều tay và qua đường thuỷ.

Câu hỏi thường gặp

Xã đảo Thạnh An sau sáp nhập 2025 có thay đổi gì không?

Xã Thạnh An được giữ nguyên là một xã của TP.HCM khi thành phố bỏ cấp huyện từ 1/7/2025. Người dân làm thủ tục tại UBND xã Thạnh An như trước, giấy tờ mới ghi tên xã và thành phố, không còn tên huyện Cần Giờ.

Đi ra đảo Thạnh An bằng gì?

Chỉ có đường thuỷ, bằng tàu đò chở khách và ghe chở hàng từ đất liền phía Cần Thạnh. Lịch chạy, giá vé có thể thay đổi theo thời gian và thời tiết, nên hỏi tại bến hoặc chính quyền xã để có thông tin hiện hành trước khi đi.

Trên đảo Thạnh An có nước ngọt không?

Có, nhưng rất quý. Tuỳ thời kỳ, nước được dẫn bằng đường ống, chở bằng ghe và kết hợp nước mưa trữ trong lu, bồn. Người đảo dùng nước tiết kiệm. Người mới ra nên hỏi rõ nguồn nước ở nơi mình ở và học thói quen dùng nước của người địa phương.

Học sinh trên đảo Thạnh An học cấp ba ở đâu?

Theo chia sẻ của nhiều gia đình trên đảo, học sinh lên trung học phổ thông thường phải vào đất liền học, ở trọ hoặc ở nhà người thân. Gia đình nên chuẩn bị sớm về chỗ ở, kỹ năng tự lập và hỏi trường, chính quyền xã về các hỗ trợ hiện có.

Khi biển động, người trên đảo Thạnh An làm gì?

Tàu đò có thể tạm ngưng để bảo đảm an toàn. Người dân trữ thực phẩm, nước uống, thuốc men cho vài ngày, sửa nhà, gia cố ghe thuyền và theo dõi thông báo thời tiết. Người công tác trên đảo nên báo trước với cơ quan về khả năng bị kẹt lại.

Giáo viên được phân công ra đảo Thạnh An cần chuẩn bị gì?

Hỏi trước chỗ ở, nguồn nước, điện, mạng ở nơi sẽ ở; mang đủ thuốc cá nhân, mùng, đồ chống ẩm; lưu thông tin liên lạc khẩn cấp và tìm hiểu lịch đò hiện hành. Liên hệ đồng nghiệp đang công tác ở đảo để được chia sẻ kinh nghiệm thực tế.