Kinh tế vùng Cần Giờ — huyện Cần Giờ cũ, nay là bốn xã Cần Giờ, Bình Khánh, An Thới Đông và Thạnh An — dựa trên mấy trụ chính: nuôi trồng và đánh bắt thuỷ sản (hàu, nghêu, sò, tôm, cua, cá), làm muối, nhận khoán giữ rừng phòng hộ, du lịch sinh thái và dịch vụ, cùng thương mại phục vụ đời sống. Không có khu công nghiệp lớn; phần lớn diện tích là rừng ngập mặn và sông rạch, nên nghề nào cũng gắn với nước mặn, nước lợ và nhịp thuỷ triều.
Mấy năm gần đây, Cần Giờ còn được nhắc tới vì các dự án quy mô lớn đã công bố như khu đô thị du lịch lấn biển, cảng trung chuyển quốc tế và cầu Cần Giờ thay phà Bình Khánh. Bài này vẽ bức tranh chung: mỗi vùng làm gì, vì sao cơ cấu kinh tế lại như vậy, các ràng buộc của một khu dự trữ sinh quyển, và những câu hỏi đang đặt ra. Bài không đưa số liệu sản lượng hay thu nhập vì không có nguồn đủ chắc; các dự án được nói kỹ ở bài riêng.
Vì sao kinh tế Cần Giờ khác phần còn lại của thành phố
Nếu so với các vùng khác của TP.HCM, Cần Giờ là nơi thưa dân nhất, nhiều đất rừng nhất và ít công nghiệp nhất. Lý do nằm ở địa hình: phần lớn diện tích là đất bùn ngập triều, bị chia cắt bởi chằng chịt sông rạch, nền đất yếu, nước ngọt hiếm. Xây nhà máy, làm đường lớn ở đây tốn kém hơn nhiều so với vùng đất cao phía bắc thành phố.
Lý do thứ hai là rừng. Rừng ngập mặn Cần Giờ là rừng phòng hộ, được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 2000, đóng vai trò như lá phổi và tấm chắn cho cả thành phố trước gió bão, triều cường từ biển. Phần lớn đất rừng không được chuyển sang mục đích khác; điều đó giới hạn chặt việc mở rộng sản xuất, xây dựng.
Lý do thứ ba là khoảng cách. Suốt nhiều chục năm, nối Cần Giờ với nội thành chỉ có phà Bình Khánh và đường thuỷ. Hàng hoá vào ra phải qua phà, người đi làm phải qua phà; chi phí và thời gian đó khiến doanh nghiệp ngại đầu tư, người trẻ có xu hướng ra thành phố làm việc. Kinh tế vì thế dựa nhiều vào những gì tại chỗ có sẵn: nước mặn, bãi bồi, rừng và biển.
Mỗi xã một thế mạnh
Ranh giới nghề không cứng, nhưng mỗi vùng có những nghề nổi bật. Bảng dưới gom theo bốn xã mới, kèm tên đơn vị cũ để dễ đối chiếu với giấy tờ và cách gọi của người dân.
| Xã mới (từ 7/2025) | Gồm đơn vị cũ | Nghề và hoạt động nổi bật |
|---|---|---|
| Bình Khánh | Bình Khánh, Tam Thôn Hiệp, một phần An Thới Đông | Cửa ngõ phía bắc gần phà, thương mại, dịch vụ, nuôi tôm, cây trồng chịu mặn, vận tải |
| An Thới Đông | Phần còn lại An Thới Đông, Lý Nhơn | Làm muối, nuôi tôm, nông nghiệp ven sông Soài Rạp, du lịch sinh thái vùng Vàm Sát |
| Cần Giờ | Thị trấn Cần Thạnh, Long Hòa | Đánh bắt, nuôi hàu, nghêu, chế biến khô, du lịch biển, dịch vụ ăn uống lưu trú, thương mại trung tâm |
| Thạnh An | Xã đảo Thạnh An (giữ nguyên) | Làm muối, nuôi hàu, nghêu, đánh bắt ven bờ, du lịch cộng đồng quy mô nhỏ |
Giữ rừng là nghề chung của cả vùng: các hộ nhận khoán bảo vệ rừng phòng hộ sống rải rác ở cả bốn xã. Bảng chỉ là nét chính; thực tế nhiều hộ làm cùng lúc hai ba nghề tuỳ mùa.
Năm trụ kinh tế chính
Nuôi trồng thuỷ sản. Hàu nuôi trên cọc, giàn ở các sông rạch phía nam; nghêu, sò trên bãi bồi ven biển; tôm sú, tôm thẻ trong ao đất và ao lót bạt ở các vùng phía bắc và phía tây; cua, cá trong các đầm. Đây là nguồn thu lớn của nhiều hộ, nhưng cũng là nghề chịu rủi ro cao nhất về thời tiết, dịch bệnh và giá.
Đánh bắt ven bờ. Ghe nhỏ đánh lưới, đặt đáy trên sông, cào ven bờ. Cần Giờ không có đội tàu xa bờ lớn như một số vùng biển miền Trung; nghề cá chủ yếu là đánh bắt gần bờ, gắn với cửa sông. Sản phẩm đi chợ tươi hoặc phơi khô.
Làm muối. Tập trung ở vùng Lý Nhơn cũ và xã đảo Thạnh An, làm vào mùa khô. Diện tích muối đã giảm qua nhiều năm do người làm muối chuyển sang nghề khác, nhưng muối vẫn là một nét riêng của vùng.
Giữ rừng. Hàng nghìn héc ta rừng phòng hộ được giao khoán cho hộ dân và đơn vị bảo vệ. Tiền công khoán không lớn nhưng đều đặn, kèm quyền khai thác một số nguồn lợi tự nhiên theo quy định.
Du lịch và dịch vụ. Lâm viên – Đảo Khỉ, khu di tích Rừng Sác, Vàm Sát, biển Cần Thạnh – Long Hòa, xã đảo Thạnh An kéo khách từ nội thành, chủ yếu đi trong ngày. Kéo theo là hàng quán, nhà nghỉ, homestay, xe đưa đón, bán đặc sản.
Nghề nào cũng theo con nước
Điểm chung của mọi nghề ở Cần Giờ là thuỷ triều. Người nuôi nghêu ra bãi khi nước ròng, người đặt đáy thu lưới theo con nước, ghe ra vào bến theo nước lớn, diêm dân dẫn nước biển vào ruộng muối khi triều lên. Lịch làm việc của cả vùng dịch đi mỗi ngày theo giờ nước, không theo giờ hành chính.
Người làm nhiều nghề cùng lúc cũng phải xếp việc theo nước: sáng ra bãi nghêu lúc ròng, chiều thăm ao tôm, tối canh đáy. Một ngày lao động ở Cần Giờ vì thế dài và rời rạc hơn một ngày làm công ở xưởng, và đó là một lý do người trẻ ngại theo nghề của cha mẹ.
Điều này có hệ quả kinh tế rõ: năng suất lao động phụ thuộc vào những khung giờ ngắn trong ngày, công việc khó cơ giới hoá, và rủi ro thời tiết dồn lên người làm trực tiếp. Một đợt mưa lớn kéo dài làm nước sông ngọt đi có thể khiến hàu, nghêu chết hàng loạt; một đợt nắng nóng gay gắt cũng vậy. Một mùa mưa đến sớm làm hỏng cả vụ muối.
Thuỷ triều cũng tạo lợi thế: nước lợ giàu phù sa nuôi được những loài có giá trị như hàu, nghêu, cua mà vùng nước ngọt không có. Nghề ở Cần Giờ, nói gọn, là nghề tận dụng chỗ sông gặp biển — với cả cái lợi lẫn cái bấp bênh của nó.
Rừng phòng hộ: tài sản lớn và cũng là ràng buộc lớn
Với nhiều nơi, rừng là tài nguyên để khai thác gỗ. Với Cần Giờ, rừng ngập mặn là rừng phòng hộ: giữ đất, chắn sóng, chắn gió, lọc nước, nơi sinh sản của tôm cá. Khai thác gỗ thương mại không còn là hướng đi; giá trị của rừng nằm ở chức năng bảo vệ, ở nguồn lợi thuỷ sản tự nhiên mà nó nuôi và ở sức hút du lịch.
Hệ quả là đất đai trong vùng chịu nhiều hạn chế: đất rừng phòng hộ không được tuỳ tiện chuyển đổi, xây dựng; các dự án phải tính tới tác động lên rừng và lên tư cách khu dự trữ sinh quyển. Người dân muốn mở rộng ao nuôi, xây nhà trên đất có yếu tố rừng phải theo quy định riêng. Với người từ nơi khác tới làm ăn, đây là điều đầu tiên phải tìm hiểu kỹ, không phải chi tiết thủ tục để tính sau.
Với người dân sống trong vùng, ràng buộc này hiện ra ở những việc rất cụ thể: muốn làm thêm một gian nhà, mở rộng ao, đắp bờ, nhiều khi phải hỏi xem thửa đất có nằm trong ranh rừng hay vùng đệm không.
Mặt khác, chính sự gìn giữ này làm nên thương hiệu "rừng Sác", "lá phổi xanh" mà du lịch và các sản phẩm địa phương có thể dựa vào. Bài toán của Cần Giờ là biến ràng buộc thành lợi thế mà không làm suy yếu chính thứ tạo ra lợi thế đó.
Chuyển mình: từ nghề tại chỗ tới các dự án lớn
Từ giữa những năm 2020, Cần Giờ bước vào một giai đoạn khác: thành phố công bố và triển khai các dự án quy mô lớn ở đây. Khu đô thị du lịch lấn biển ở phía biển Long Hòa – Cần Thạnh, cảng trung chuyển quốc tế dự kiến ở vùng cửa sông phía đông giáp vùng cảng Cái Mép – Thị Vải, cầu Cần Giờ thay phà Bình Khánh, cùng các đề xuất về đường sắt nối trung tâm thành phố ra Cần Giờ. Mỗi dự án đều được công bố là nhằm khai thác lợi thế mặt biển duy nhất của thành phố cũ.
Với người dân, các dự án này mở ra kỳ vọng về việc làm, hạ tầng, đi lại; đồng thời đặt ra câu hỏi về đất đai, về nghề cũ, về rừng và môi trường. Bài viết ở mục này không dự báo tiến độ hay đánh giá lợi hại thay ai; các bài riêng trình bày những gì đã công bố chính thức và những câu hỏi được giới chuyên môn nêu lên.
Điều chắc chắn là cơ cấu kinh tế Cần Giờ trong mười, hai mươi năm tới sẽ khác hiện nay. Những nghề tại chỗ như hàu, nghêu, muối, giữ rừng sẽ phải tìm chỗ đứng bên cạnh cảng, đô thị và du lịch quy mô lớn.
Những câu hỏi đáng theo dõi
Người sống ở Cần Giờ, người định tới làm ăn, hay người quan tâm tới kinh tế biển của thành phố có thể theo dõi mấy câu hỏi sau qua thông tin chính thức:
- Các dự án lớn thay đổi dòng chảy, phù sa và chất lượng nước ở cửa sông tới đâu, và điều đó ảnh hưởng thế nào tới bãi nghêu, bè hàu?
- Lao động địa phương được đào tạo để tham gia vào cảng, đô thị, du lịch ra sao, hay việc làm mới chủ yếu dành cho người từ nơi khác?
- Nghề muối và nghề nuôi nghêu, hàu có được quy hoạch giữ lại vùng sản xuất ổn định không?
- Khi cầu thay phà, chi phí và thời gian đi lại giảm, giá thuê đất, giá thuê mặt bằng kinh doanh thay đổi thế nào với người dân và doanh nghiệp nhỏ?
- Tư cách khu dự trữ sinh quyển thế giới được bảo đảm thế nào khi quy mô phát triển tăng lên?
Không câu hỏi nào có câu trả lời đơn giản. Theo dõi qua văn bản chính thức của thành phố, báo cáo đánh giá tác động môi trường được công khai và ý kiến của các nhà khoa học là cách đáng tin hơn những lời đồn đoán trên mạng xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Cần Giờ có khu công nghiệp không?
Vùng Cần Giờ hiện không có khu công nghiệp lớn như các vùng khác của thành phố. Nền đất yếu, rừng phòng hộ và đi lại qua phà là những lý do chính. Hoạt động sản xuất chủ yếu là thuỷ sản, muối, chế biến quy mô nhỏ và dịch vụ.
Nghề nào mang lại thu nhập chính cho người Cần Giờ?
Tuỳ vùng: khu Cần Thạnh – Long Hòa và Thạnh An gắn với đánh bắt, nuôi hàu, nghêu và du lịch; vùng Bình Khánh, An Thới Đông và Lý Nhơn cũ gắn với nuôi tôm, làm muối, nông nghiệp và thương mại. Nhiều hộ làm kết hợp nhiều nghề và nhận khoán giữ rừng.
Sau sáp nhập 2025, kinh tế Cần Giờ có thay đổi gì?
Sắp xếp đơn vị hành chính đổi tên gọi, nơi làm thủ tục và cách quản lý, chứ không trực tiếp đổi nghề của người dân. Những thay đổi lớn về kinh tế đến từ các dự án hạ tầng và đô thị đã công bố, có tiến độ riêng.
Đầu tư kinh doanh ở Cần Giờ cần lưu ý gì đầu tiên?
Tìm hiểu kỹ tính pháp lý của đất, đặc biệt đất có yếu tố rừng phòng hộ, quy hoạch sử dụng đất và các hạn chế xây dựng ở khu dự trữ sinh quyển. Kiểm thông tin tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, không dựa vào lời môi giới.
Có số liệu thống kê kinh tế Cần Giờ ở đâu?
Số liệu chính thức về sản lượng, diện tích nuôi trồng, du lịch thường có trong niên giám, báo cáo của cơ quan thống kê và các sở ngành của TP.HCM. Sau 2025, số liệu có thể được tổng hợp theo đơn vị xã mới, cần đối chiếu khi so với năm trước.