Người đi Cần Giờ mua hải sản thường ghé hai nơi ở khu vực trung tâm xã Cần Giờ mới (Cần Thạnh – Long Hòa cũ): khu chợ Hàng Dương gần bãi biển, nơi đông khách du lịch, nhiều sạp bày hải sản sống và có chỗ nhận chế biến; và chợ Cần Thạnh, chợ của người địa phương, bán cả hải sản lẫn đồ dùng hằng ngày. Hàng tươi nhất thường vào lúc ghe về và bãi tan theo con nước, không cố định theo giờ đồng hồ. Để mua không bị hớ, hãy hỏi rõ cách tính (theo ký, theo con, có tính dây buộc, nước, đá không), xem cân, và chọn hàng còn sống.
Bài này là kinh nghiệm đi chợ hải sản từ góc người mua: chợ nào hợp với nhu cầu nào, lúc nào nên đi, cách kiểm tra hàng tươi, cách hỏi giá và cân, và chuyện nhờ chế biến tại chỗ. Bài không nêu giá cụ thể vì giá thay đổi theo mùa, theo con nước và theo ngày, và không giới thiệu sạp hay quán nào.
Chợ nào cho nhu cầu nào
Khu chợ Hàng Dương nằm gần bãi biển ở khu vực Long Hòa – Cần Thạnh cũ, nơi khách du lịch đổ về đông nhất. Sạp hải sản ở đây bày nhiều loại sống trong thau, bể sục khí: cua, ghẹ, tôm, hàu, nghêu, sò, ốc, cá. Quanh khu chợ có nơi nhận chế biến để khách ăn tại chỗ. Ưu điểm là tiện, đủ loại, hợp với người muốn mua và ăn ngay.
Chợ Cần Thạnh là chợ của người địa phương ở trung tâm xã Cần Giờ mới. Ngoài hải sản còn có rau, thịt, đồ khô, đồ gia dụng. Hải sản ở đây phục vụ bữa ăn của người dân nhiều hơn khách du lịch, nên có nhiều loại nhỏ, loại "cá chợ" mà khách ít để ý. Đây là nơi tốt để xem người Cần Giờ ăn gì hằng ngày.
Chợ ở Bình Khánh gần đầu phà, cũng có hải sản nhưng nhiều hàng từ nơi khác về hơn, phục vụ dân cư đông đúc khu vực này. Người đi đường thường ghé mua đồ khô, hải sản đông lạnh trên đường về thành phố. Ngoài các chợ, dọc đường ra biển có những vựa, sạp ven đường bán cho khách.
Lúc nào hàng tươi nhất
Ở các chợ vùng biển, hàng về theo nhịp của ghe và bãi, mà nhịp này theo thuỷ triều. Có ngày ghe về từ sáng sớm, có ngày về giữa buổi; có ngày bãi nghêu tan vào trưa. Người địa phương thường biết hôm nay hàng về lúc nào; khách có thể hỏi người bán ngay hôm trước hoặc lúc đến.
Nhìn chung, buổi sáng là lúc chợ người địa phương đông và hàng đa dạng. Khu chợ phục vụ khách du lịch thì đông nhất vào trưa và chiều cuối tuần, ngày lễ, khi người thành phố xuống. Hàng sống trong bể, thau sục khí giữ được cả ngày, nhưng hàng ướp đá, cá chết bày bán thì nên mua sớm.
Ngày lễ Tết, mùa lễ Nghinh Ông, chợ đông và giá có thể biến động vì nhu cầu tăng. Nếu đi vào những dịp này, nên đến sớm hoặc đặt trước với người bán quen nếu có.
Kiểm tra hàng tươi trước khi cân
Mỗi loại hải sản có dấu hiệu tươi riêng. Vài điểm cơ bản nên kiểm tra tại sạp:
- Cua, ghẹ: còn sống, chân càng cử động mạnh khi chạm; mắt linh hoạt; cầm nặng tay so với kích thước. Ấn nhẹ yếm thấy chắc, không lún.
- Tôm: tôm sống bơi khoẻ; tôm ướp đá vỏ bóng, đầu dính chặt thân, không đổi màu đen ở đầu và chân.
- Cá: mắt trong, mang đỏ tươi, thân cứng, ấn vào đàn hồi; vảy bám chặt; mùi tanh biển, không hôi.
- Nghêu, sò, hàu: vỏ đóng hoặc khép lại khi chạm; gõ nghe tiếng chắc; con nào hé miệng không phản ứng là đã chết.
- Ốc: ốc sống thò mình hoặc rụt vào khi chạm; ốc chết có mùi hôi, vỏ nhẹ.
Nếu không chắc, cứ hỏi người bán; người bán tử tế sẽ chỉ cho bạn con nào ngon, con nào không. Ở chợ vùng biển, mua bán thường dựa trên quan hệ quen biết lâu dài, nên nhiều người bán sẵn lòng giải thích.
Hỏi giá và cân: những điểm cần thống nhất trước
Phần lớn hiểu lầm khi mua hải sản không đến từ giá mà từ cách tính. Trước khi người bán cân, nên hỏi rõ:
| Điểm cần hỏi | Vì sao quan trọng | Gợi ý |
|---|---|---|
| Tính theo ký hay theo con | Cua, ghẹ, hàu, tôm hùm có nơi tính theo ký, có nơi theo con | Hỏi rõ trước khi chọn |
| Có tính dây buộc cua không | Dây buộc cua thấm nước có thể nặng đáng kể | Đề nghị cân sau khi tháo dây hoặc thống nhất trừ dây |
| Có tính nước, đá không | Hàng ngâm nước, ướp đá bị cân lẫn | Để ráo nước trước khi cân |
| Cân loại gì | Cân đồng hồ, cân điện tử dễ đọc khác nhau | Đứng xem kim cân hoặc màn hình |
| Giá đã gồm chế biến chưa | Nhiều nơi tính phí chế biến riêng | Hỏi phí chế biến trước khi giao hàng cho bếp |
Nếu thấy cân có vấn đề, có thể đề nghị cân lại ở một chiếc cân khác trong chợ; một số chợ có cân đối chứng. Giữ thái độ bình tĩnh, lịch sự; đa số người bán làm ăn đàng hoàng, và mâu thuẫn thường xuất phát từ việc không nói rõ từ đầu.
Hàng địa phương và hàng từ nơi khác về
Không phải mọi thứ bày ở chợ Cần Giờ đều đánh bắt, nuôi trồng tại Cần Giờ. Các chợ vùng biển nào cũng vậy: để đủ loại phục vụ khách, người bán nhập thêm hàng từ các vùng biển khác, từ chợ đầu mối. Tôm hùm, một số loại sò, ốc, cá biển xa bờ thường thuộc nhóm này.
Điều này không có gì sai, miễn là người bán nói thật khi được hỏi. Nếu bạn muốn ăn đúng sản vật địa phương, hãy hỏi thẳng con này từ đâu. Những thứ gắn chắc với Cần Giờ là hàu, nghêu, các loại sò bùn, cua rừng ngập mặn, cá dứa và các loại cá, tôm nước lợ từ sông rạch quanh vùng.
Một dấu hiệu dễ thấy: hàng địa phương thường thay đổi theo mùa, theo con nước, có ngày nhiều có ngày ít; hàng nhập về thì đều đặn hơn. Hỏi người bán hôm nay có gì của ghe mới về sẽ giúp bạn chọn được thứ tươi nhất ngày hôm đó.
Người địa phương mua cho bữa ăn nhà mình thường chọn đúng những thứ ấy: cá nhỏ, tôm tép sông, nghêu, hàu, những loại không nổi tiếng nhưng tươi và rẻ. Đứng xem họ mua gì cũng là một cách học chọn hàng.
Đọc nhanh một sạp hải sản
Trước khi chọn sạp, đứng nhìn một lúc. Sạp có bể, thau sục khí chạy đều, nước trong, hàng được tách loại gọn gàng thường cho thấy người bán chăm hàng. Thau nước đục, nhiều con chết lẫn với con sống, mùi nặng là dấu hiệu nên đi tiếp.
Để ý cách người bán xử lý khi khách chọn: có để khách tự chọn hay chỉ bốc sẵn; có cân trước mặt khách không; có vui vẻ khi khách hỏi nguồn gốc không. Những chi tiết nhỏ này cho biết nhiều về cách làm ăn của sạp.
Cũng không nên đánh giá chỉ qua vẻ ngoài. Có những sạp nhỏ, đơn sơ nhưng bán hàng tươi của ghe nhà; có sạp bày đẹp nhưng hàng đã để lâu. Mua thử một ít, nếu ưng thì lần sau quay lại, là cách hợp lý nhất.
Nếu đi theo đoàn, đừng cả đoàn dồn vào một sạp ngay từ đầu. Chia nhau đi một vòng, xem vài sạp, rồi mới quyết định. Người bán cũng dễ phục vụ chu đáo hơn khi khách không đứng chen chúc, hỏi dồn cùng một lúc.
Nhờ chế biến tại chỗ
Ở khu vực gần biển, nhiều nơi nhận chế biến hải sản khách mua từ chợ: hấp, nướng, rang muối, nấu cháo, nấu lẩu. Đây là cách tiện để ăn hải sản tươi mà không cần ngồi nhà hàng. Trước khi giao hàng cho bếp, nên hỏi rõ phí chế biến tính theo ký, theo món hay theo bàn, đã gồm gia vị, rau, nước chấm chưa.
Khi giao hàng, nên đếm hoặc ghi nhớ số con cua, số ký tôm để khi món lên bàn có thể đối chiếu. Đây không phải chuyện nghi ngờ người khác mà là thói quen tốt ở mọi nơi ăn uống đông khách. Với cua, ghẹ, có thể nhờ bếp giữ nguyên con khi hấp để dễ kiểm.
Một lưu ý về sức khoẻ: những món hải sản tái, sống hoặc nướng chưa chín kỹ có rủi ro cao hơn. Nếu đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, nên yêu cầu nấu chín kỹ.
Mua ở chợ hay mua ở vựa, ở bè
Ngoài chợ, khách có thể mua hải sản ở vựa ven đường hoặc trực tiếp ở bè hàu, nhà người nuôi. Mua ở vựa thường có lợi khi mua số lượng lớn, hàng đã được phân loại theo cỡ. Mua ở bè, ở nhà người nuôi thì biết rõ nguồn gốc, hàng mới thu, nhưng chủng loại ít hơn và không phải lúc nào cũng có người bán lẻ.
Mua ở chợ phù hợp khi bạn muốn nhiều loại một lúc, so sánh nhiều sạp, và muốn ăn ngay. Dù mua ở đâu, nguyên tắc vẫn giống nhau: hàng sống hoặc tươi rõ ràng, cách tính thống nhất trước, cân minh bạch.
Với người thường xuyên xuống Cần Giờ, có một người bán quen là lợi thế lớn: họ để dành hàng ngon, báo khi nào hàng về, và hiểu bạn cần gì. Quan hệ đó xây từ những lần mua bán sòng phẳng, không mặc cả quá đà.
Đi chợ hải sản với trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Khu chợ hải sản thường ướt, trơn, nhiều thau nước, nhiều càng cua, vỏ sò sắc. Trẻ nhỏ thích thú với cua bò, cá quẫy nhưng dễ bị kẹp tay, trượt ngã. Nên giữ trẻ bên cạnh, không để trẻ thò tay vào thau.
Người lớn tuổi nên đi giày dép đế bám, tránh giờ đông nhất. Nếu cần mua nhiều, một người chọn hàng, một người giữ đồ và trông trẻ sẽ đỡ rối hơn.
Cuối cùng, nhớ mang theo túi, thùng giữ lạnh nếu định mua mang về. Đi chợ trước, ăn trưa, rồi mới quay lại mua hàng mang về vào cuối buổi là cách nhiều người dùng để hàng không phải nằm lâu trên xe.
Nếu đi bằng xe buýt hay xe máy, tính trước cách mang thùng hàng: thùng nhỏ, buộc chắc, không để nước đá chảy ra người khác. Mua vừa đủ mang theo sẽ thoải mái hơn mua nhiều rồi loay hoay suốt đường về.
Câu hỏi thường gặp
Chợ Hàng Dương ở Cần Giờ nằm ở đâu?
Khu chợ Hàng Dương nằm gần bãi biển ở khu vực Long Hòa – Cần Thạnh cũ, nay thuộc xã Cần Giờ, TP Hồ Chí Minh. Đây là nơi tập trung nhiều sạp hải sản phục vụ khách du lịch, gần các điểm tắm biển và nghỉ chân.
Mua hải sản ở Cần Giờ có rẻ hơn ở thành phố không?
Không phải lúc nào cũng rẻ hơn, vì giá phụ thuộc mùa, con nước, ngày thường hay ngày lễ và nơi bán. Lợi thế chính của mua tại Cần Giờ là độ tươi và có thể thấy hàng sống tận mắt. Nên so sánh vài sạp trước khi mua.
Có nên nhờ chế biến hải sản tại chợ không?
Có thể, đây là cách tiện để ăn hải sản tươi. Hãy hỏi rõ phí chế biến tính thế nào, đã gồm gia vị, rau, nước chấm chưa, và ghi nhớ số lượng giao cho bếp để đối chiếu khi món ra.
Làm sao tránh bị cân thiếu khi mua cua?
Thống nhất cân sau khi tháo dây hoặc trừ trọng lượng dây, để cua ráo nước, đứng xem cân. Nếu nghi ngờ, có thể đề nghị cân lại ở cân khác trong chợ. Giữ thái độ lịch sự, vì đa số hiểu lầm đến từ việc không nói rõ cách tính.
Mấy giờ đi chợ hải sản Cần Giờ là tốt nhất?
Không có giờ cố định vì hàng về theo con nước. Buổi sáng chợ người địa phương đông và hàng đa dạng; khu chợ cho khách du lịch đông vào trưa, chiều cuối tuần. Hỏi người bán giờ hàng về hôm đó là cách chắc nhất.