Ở Cần Giờ, gần như mọi nguồn nước tự nhiên đều mặn hoặc lợ: sông Lòng Tàu, Soài Rạp, Đồng Tranh và các rạch đều chịu ảnh hưởng thuỷ triều từ biển. Nước ngọt dùng hằng ngày chủ yếu là nước máy dẫn từ hệ thống cấp nước của thành phố, cùng với nước mưa trữ trong lu, bồn và nước mua chở tới ở những nơi chưa có đường ống. Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi thuê hay mua nhà ở Cần Giờ không phải nhà rộng bao nhiêu mà là: nước ở đây lấy từ đâu, có đều không, mùa khô ra sao.
Bài này viết cho người sắp chuyển về hoặc mới về Cần Giờ, gồm cả bốn xã mới Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An. Tình trạng nước khác nhau theo từng ấp, từng đoạn đường, nên mọi điều dưới đây là nguyên lý chung; thông tin chính xác cho căn nhà cụ thể bạn phải hỏi chủ nhà, hàng xóm và đơn vị cấp nước.
Vì sao nước ngọt ở Cần Giờ là chuyện lớn
Cần Giờ là vùng đất bồi ở cửa sông, nằm giữa các nhánh sông lớn đổ ra biển Đông. Nước biển theo thuỷ triều đi sâu vào sông rạch, nên nước sông quanh nhà gần như quanh năm là nước lợ, mùa khô còn mặn hơn. Nước ngầm tầng nông ở nhiều nơi cũng bị nhiễm mặn hoặc phèn, không dùng để ăn uống được.
Trong nhiều năm, người dân ở đây sống nhờ nước mưa và nước mua chở bằng ghe, bằng xe bồn. Câu chuyện các gia đình xếp lu khạp kín hiên, mùa khô chắt chiu từng thau nước là ký ức chung của người Cần Giờ lớn tuổi. Về sau, thành phố đầu tư tuyến ống cấp nước về vùng, nước máy dần phủ các khu dân cư dọc trục đường chính và các trung tâm xã.
Tuy vậy, mạng lưới đường ống không phủ đều tới từng con rạch, từng ấp xa. Có nơi nước máy đã tới đầu ngõ nhưng nhà trong sâu phải tự kéo ống, có nơi áp lực nước yếu vào giờ cao điểm, có ấp ven sông và trên đảo vẫn dựa vào nước mưa, nước chở. Hiểu điều này giúp bạn không ngạc nhiên khi thấy nhà nào cũng còn bồn chứa nước dù đã có đồng hồ nước máy.
Các nguồn nước bạn sẽ gặp và cách dùng
Bảng dưới là các nguồn nước phổ biến ở Cần Giờ, dùng cho việc gì là hợp lý và cần chú ý gì. Đây là mô tả chung; chất lượng cụ thể còn tuỳ từng nơi.
| Nguồn nước | Thường dùng cho | Cần chú ý |
|---|---|---|
| Nước máy | Nấu ăn, tắm giặt, uống sau khi đun sôi hoặc lọc | Áp lực yếu giờ cao điểm, có lúc cắt nước sửa đường ống |
| Nước mưa trữ | Nấu ăn, uống sau khi lọc và đun | Vệ sinh máng xối, bồn chứa; bỏ nước đầu mùa |
| Nước mua chở tới | Bổ sung khi thiếu nước máy | Hỏi rõ nguồn gốc, bồn chứa phải sạch |
| Nước giếng | Tưới cây, rửa chuồng trại nếu không quá mặn | Đa số nhiễm mặn, phèn, không dùng để ăn uống |
| Nước sông rạch | Ao nuôi, ruộng muối, giặt thô ở vài nơi | Mặn, lợ, có thể ô nhiễm, không dùng sinh hoạt |
Nhiều nhà dùng song song hai, ba nguồn: nước máy là chính, nước mưa để dành nấu ăn, bồn lớn trữ phòng khi cắt nước. Cách làm này nghe cầu kỳ nhưng là thói quen giúp gia đình không bị động.
Kiểm nguồn nước trước khi thuê hay mua nhà
Trước khi đặt cọc một căn nhà ở Cần Giờ, nên làm vài việc sau. Mỗi việc chỉ mất ít phút nhưng tránh được nhiều phiền toái về sau.
- Hỏi chủ nhà nhà đã có đồng hồ nước máy chưa, đứng tên ai, hoá đơn tháng gần nhất ra sao. Nếu chưa có, hỏi đường ống gần nhất cách bao xa.
- Mở vòi thử vào giờ cao điểm buổi sáng và chiều tối, xem nước mạnh hay yếu, có mùi hoặc màu lạ không.
- Nhìn bồn chứa, lu khạp: có nắp đậy, có cặn, có lăng quăng không. Bồn bẩn cho thấy nhà ít được chăm sóc.
- Hỏi hàng xóm hai bên về chuyện cắt nước, nước yếu vào mùa khô, và họ dùng nước gì để nấu ăn.
- Nếu nhà dùng giếng, đừng tin lời "nước giếng ngọt" khi chưa thử; nếm thử một ít và quan sát vết ố vàng trên gạch men, dấu hiệu nước có phèn sắt.
- Ghi lại các thông tin này cùng hợp đồng thuê, nhất là ai chịu chi phí lắp đặt hoặc sửa đường ống nếu hỏng.
Với người mua nhà, việc kiểm còn quan trọng hơn: chi phí kéo ống nước, xây bồn chứa, lắp hệ thống lọc ở nơi xa trục chính có thể đáng kể, và nên tính vào quyết định ngay từ đầu.
Trữ nước mưa đúng cách
Nước mưa vẫn là nguồn quý ở Cần Giờ, nhất là với nhà ở xa đường ống. Mái tôn hoặc mái ngói dẫn nước qua máng xối vào bồn, lu, hoặc bể xây. Để nước mưa dùng được cho ăn uống, việc quan trọng nhất là giữ sạch đường đi của nước: mái, máng xối, ống dẫn và bồn chứa.
Người có kinh nghiệm thường bỏ đi nước của những trận mưa đầu mùa, vì nước này cuốn theo bụi, lá mục, phân chim, cặn rỉ sét tích trên mái cả mùa khô. Một cách đơn giản là lắp ống chuyển hướng ở đầu máng, xả nước đầu trận ra ngoài vài phút rồi mới cho chảy vào bồn. Máng xối nên được dọn lá trước mùa mưa.
Bồn chứa phải có nắp kín để chặn muỗi đẻ trứng, nhất là trong mùa mưa ở vùng nhiều muỗi như Cần Giờ. Định kỳ súc rửa bồn, cạo rêu, để khô vài giờ rồi mới cho nước vào lại. Nước mưa trữ lâu nên đun sôi trước khi uống; nếu dùng máy lọc, chọn loại phù hợp với nước mưa và thay lõi đúng hạn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Một lưu ý riêng cho vùng gần công trình hoặc đường xe tải: bụi xi măng, bụi đường bám mái nhiều hơn, nước mưa dễ đục. Ở những nơi này nên lọc kỹ hơn hoặc chỉ dùng nước mưa cho tắm giặt.
Mùa khô: những tuần nước khó nhất
Mùa khô ở Cần Giờ, thường từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, là lúc nước sông mặn nhất, nước mưa trong bồn cạn dần, nhu cầu nước của cả vùng tăng. Những năm hạn mặn gay gắt ở đồng bằng, áp lực lên hệ thống cấp nước cũng lớn hơn. Có thời điểm nước máy yếu hoặc phải cấp theo giờ ở vài khu cuối nguồn.
Người sống lâu ở đây chuẩn bị bằng những việc rất thực tế: trước Tết đã đổ đầy các bồn dự trữ, kiểm tra van phao để không thất thoát, sửa chỗ rò rỉ, tập thói quen dùng lại nước, ví dụ nước rửa rau để tưới cây, nước giặt cuối để lau nhà. Gia đình đông người thường có thêm một bồn lớn chỉ dùng khi bị cắt nước.
Nếu bạn kinh doanh nhà nghỉ, quán ăn hay homestay, mùa khô trùng với mùa đông khách cuối năm và dịp Tết, nhu cầu nước tăng gấp nhiều lần. Cần tính sức chứa bồn đủ dùng cho những ngày cao điểm và có phương án mua nước bổ sung từ trước, đừng chờ đến lúc khách đầy nhà mới lo.
Lọc nước và nước uống trong gia đình
Nước máy. Nước máy đạt chuẩn khi ra khỏi nhà máy, nhưng đi qua đường ống dài, bồn chứa trên mái, chất lượng ở vòi nhà bạn có thể khác. Thói quen an toàn là đun sôi trước khi uống hoặc dùng máy lọc phù hợp.
Nước mưa. Thường mềm và ít khoáng, có thể có cặn từ mái. Lọc thô rồi đun sôi là cách quen thuộc; một số nhà dùng thêm máy lọc.
Nước giếng nhiễm mặn, phèn. Lọc phèn bằng cát, sỏi, than có thể giảm màu và mùi, nhưng không khử được muối. Muốn khử mặn phải dùng thiết bị lọc chuyên dụng, chi phí cao và cần tư vấn kỹ thuật; với hộ gia đình, đa phần chọn nước máy hoặc nước mưa thay vì cố xử lý nước giếng.
Nước đóng bình. Nhiều nhà ở Cần Giờ đặt nước bình cho nước uống, nhất là gia đình có trẻ nhỏ, người già. Chọn nơi giao nước có giấy tờ rõ ràng, kiểm tra nắp niêm phong và hạn dùng.
Khi nào cần đi khám. Nếu trong nhà có người bị tiêu chảy, đau bụng kéo dài hoặc nổi mẩn sau khi đổi nguồn nước, nên đi khám ở trạm y tế hoặc cơ sở y tế gần nhất, và nói rõ với bác sĩ về nguồn nước đang dùng.
Nước trên đảo Thạnh An và các ấp xa
Xã đảo Thạnh An và những ấp ven sông xa trục chính là nơi chuyện nước vẫn còn khó nhất. Ở đây, nước ngọt có thể được dẫn bằng tuyến ống, chở bằng ghe hoặc sà lan, kết hợp với nước mưa trữ. Tình trạng cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ đầu tư, nên ai định ra đảo sống, dù là giáo viên, nhân viên y tế hay người làm nghề, nên hỏi trực tiếp người dân và chính quyền xã về nguồn nước ở đúng nơi mình sẽ ở.
Người đảo quen dùng nước tiết kiệm hơn người đất liền rất nhiều: tắm bằng gáo thay vòi sen, giặt gom đồ, tận dụng nước mưa tối đa trong mùa mưa. Với người mới, đây là thay đổi lớn, nhưng cũng là cách nhanh nhất để hiểu vì sao nước ngọt ở vùng cửa sông được quý như vậy.
Nếu bạn chỉ ra đảo vài ngày với tư cách khách, hãy mang theo nước uống đủ dùng và dùng nước tắm giặt dè dặt ở nhà nghỉ. Một chút ý thức của khách giúp chủ nhà và cả xóm đỡ áp lực trong mùa khô.
Chi phí nước trong ngân sách gia đình gồm những gì
Người ở nội thành thường chỉ nghĩ tới hoá đơn nước máy hằng tháng. Ở Cần Giờ, tổng chi cho nước của một gia đình có thể gồm nhiều khoản hơn, và nên tính đủ ngay từ đầu để không bị bất ngờ. Khoản thứ nhất là tiền nước máy theo đồng hồ, tính theo biểu giá của đơn vị cấp nước; nếu thuê nhà, có chủ nhà tính theo đồng hồ, có chủ nhà tính khoán theo người, cần thoả thuận rõ.
Khoản thứ hai là chi phí đầu tư một lần: bồn chứa, chân đế, máy bơm, van phao, hệ thống lọc, máng xối hứng nước mưa. Những thứ này bền nhiều năm nhưng gió mặn làm phụ kiện kim loại hỏng nhanh hơn, nên có thêm khoản thay thế định kỳ. Khoản thứ ba là nước mua bổ sung trong mùa khô hoặc khi cắt nước, và nước uống đóng bình nếu gia đình dùng.
Ví dụ giả định: hai gia đình cùng số người, một nhà ở mặt đường chính có nước máy ổn định, một nhà trong sâu ven rạch phải kéo ống dài và mua nước vài lần mỗi mùa khô. Chi phí nước hằng năm của nhà thứ hai có thể cao hơn đáng kể, chưa kể công sức. Khi so sánh hai căn nhà, đừng chỉ so tiền thuê mà bỏ qua khoản này.
Câu hỏi thường gặp
Cần Giờ đã có nước máy chưa?
Phần lớn khu dân cư dọc trục đường chính và các trung tâm xã đã có nước máy dẫn từ hệ thống cấp nước thành phố. Một số ấp xa, nhà trong sâu ven rạch và xã đảo Thạnh An vẫn kết hợp nước mưa, nước chở tới. Nên hỏi cụ thể ở từng căn nhà.
Nước giếng ở Cần Giờ có dùng để uống được không?
Đa số nước giếng tầng nông ở Cần Giờ nhiễm mặn hoặc phèn, không phù hợp để ăn uống. Lọc thông thường không khử được muối. Nếu cần dùng, chỉ nên dùng để tưới cây hoặc rửa thô, còn nấu ăn, uống thì dùng nước máy, nước mưa sạch hoặc nước đóng bình.
Vì sao nhà có nước máy mà vẫn xây bồn chứa lớn?
Vì có lúc nước yếu vào giờ cao điểm, mùa khô hoặc bị cắt để sửa đường ống. Bồn chứa giúp gia đình chủ động vài ngày. Ngoài ra nhiều nhà vẫn trữ nước mưa để nấu ăn, theo thói quen lâu năm của người vùng cửa sông.
Làm sao để bồn nước không thành chỗ muỗi đẻ trứng?
Luôn đậy nắp kín, lưới chắn ở ống thông hơi, súc rửa định kỳ và không để nước đọng quanh chân bồn. Lu khạp cũng phải có nắp. Trong mùa mưa nên kiểm tra mỗi tuần, nếu thấy lăng quăng thì đổ bỏ nước, cọ rửa rồi mới trữ lại.
Mùa khô ở Cần Giờ có bị thiếu nước không?
Có thể có những thời điểm nước máy yếu hoặc cấp theo giờ ở vài khu cuối nguồn, nước mưa trong bồn cạn dần. Nên đổ đầy bồn dự trữ trước mùa khô, sửa chỗ rò rỉ và theo dõi thông báo của đơn vị cấp nước, chính quyền xã.
Mở homestay ở Cần Giờ cần lưu ý gì về nước?
Tính sức chứa bồn đủ cho ngày đông khách nhất, nhất là mùa khô trùng Tết và lễ. Chuẩn bị nguồn mua nước bổ sung, vệ sinh bồn định kỳ và nhắc khách dùng nước tiết kiệm một cách lịch sự. Thiếu nước giữa ngày đông khách là lỗi khách nhớ lâu nhất.